Problemy ochrony srodowiska naturalnego.

Tradycyjny podzial zasobow przyrody na odnawialne i nieodnawialne niesie ze soba bardzo powazne zagrozenie: te elementy, ktore zwyklismy nazywac odnawiajacymi sie traktujemy jako praktycznie niewyczerpywalne. Jak bledne jest to rozumowanie pokazuja wyniki badan: aby wytworzyc taka objetosc tlenu, jaka wydziela w ciagu doby jedno 600-letnie drzewo potrzeba ponad 1200 mlodych drzewek. Tak wiec argumenty mowiace, ze "stare sie wyrabie, a na to miejsce zasadzi nowe" pozbawione sa sensu. Podobnie ma sie rzecz z elementami przyrody nieozywionej. W niektorych rejonach Polski (Slask, okolice Lodzi) pobor wody do celow przemyslowych i komunalnych znacznie przekracza dostepne zasoby dyspozycyjne. W tej sytuacji mamy do czynienia z ciaglym jej deficytem, ktory powoduje uruchamianie nienaruszalnych rezerw i w konsekwencji dalsze zmniejszanie zasobow dostepnych dla czlowieka. Rezygnujac z dzielenia zasobow naturalnych na odnawialne i nieodnawialne pozostanmy przy naturalnym rozdziale na ozywione i nieozywione elementy przyrody.

Do najintensywniej obecnie eksploatowanych zasobow pochodzenia naturalnego naleza surowce energetyczne. Laczne wydobycie wegla, ropy naftowej i gazu ziemnego stanowi w skali swiatowej ponad polowe produkcji wszystkich kopalin. Najwiekszy udzial ma tutaj wegiel kamienny zaspokajajacy ponad 40% potrzeb energetycznych. Obecnie zapasy wegla szacuje sie na ok. 10 bilionow ton, co przy obecnym zuzyciu tego surowca wystarczy na kilkaset lat. Trzeba jednak pamietac, ze potrzeby energetyczne swiata stale rosna, natomiast zasoby energetyczne - maleja. Przykladem bardzo szybkiego wzrostu zapotrzebowan moze byc intensywny rozwoj motoryzacji i zwiazna z tym intensyfikacja wydobycia naftowej. W polowie lat 70-tych zapasy tego surowca okreslano na okolo 90 miliardow ton, co przy utrzymaniu owczesnego tempa eksploatacji tych zloz wystarczyc mialo na 30-40 lat. Jest to okres wyobrazalny, obejmujacy czas naszego zycia, a tym samym przemawiajacy do wyobrazni.

Stajac wobec tak realnej grozby wyczerpania sie podstawowych zrodel energii zmuszeni jestesmy do podejmowania dzialan zapobiegajacych potencjalnemu kryzysowi energetycznemu. Jedna z metod jest racjonalna eksploatacja zrodel surowcow energetycznych. Polska posiadajaca bardzo bogate zasoby wegla kamiennego przez dlugie lata byla zapleczem energetycznym dla grupy panstw czlonkow Ukladu Warszawskiego. Bylo to powodem rabunkowego wykorzystywania polskich kopaln prowadzacego do ogromnych zniszczen srodowiska naturalnego oraz spolecznego. Prawdziwe rozmiary strat jestesmy czestokroc w stanie ocenic dopiero po wielu latach, kidy to jest juz zbyt pozno na podejmowanie dzialan zapobiegawczych. Dlatego tak wazne jest staranne planowanie i konsultowanie wszelkich decyzji gospodarczych zwiazanych z wykorzystywaniem naturalnych zasobow srodowiska.

Drugim ze sposobow zapobiegania wyczerpaniu sie zapasow surowcow energetycznych jest zastepowanie zrodel energii pochodzenia mineralnego energia pozyskiwana w inny sposob. Na swiecie od dawna prowadzi sie badania nad wykozystywaniem potencjalu tkwiacego w sile wiatru, energii slonecznej czy tez ruchu ogromnych mas wody. Znaczna czesc tych dzialan przynosi wymierne korzysci w postaci zmniejszenia deficytu energetycznego w rejonach dotychczas nan cierpiacych. W Holandii czy Niemczech bardzo czesto widuje sie ogromne wiatraki przetwarzajace prace mas powietrza na energie elektryczna i zaopatrujace obszary takie jak niewielkie osady lub samotne gospodarstwa rolne.

Podobnie ma sie rzecz z wykorzystaniem energii jadrowej. Pomijajac swoista psychoze powstala po katastrofie elektrowni w Czarnobylu (kwiecien 1986 roku), stwierdzic trzeba, ze to zrodlo energii nalezy obecnie do najbardziej wydajnych i, wbrew pozorom, najbezpieczniejszych. Oczywiscie warunkiem niezbednym jest tutaj zachowanie daleko posunietych srodkow ostroznosci zwiazanych zarowno z budowa jak i eksploatacja elektrowni atomowej, jednak, jak pokazuja przyklad Francji, mozliwe jest praktycznie bezawaryjne dzialanie i wspolpraca calej sieci silowni jadrowych. Konieczne jest rowniez pelne informowanie spoleczenstwa o podejmowanych dzialaniach i zyskanie jego akceptacji dla kontrowersyjnych planow. Kolejna wazna grupe bogactw naturalnych stanowia surowce nieenergetyczne takie jak rudy metali, soli mineralnych czy tez piasku. Rowniez tutaj obserwuje sie staly, choc mniej intensywny, wzrost ich wydobycia i zuzycia. Pomimo, ze grozba wyczerpania sie ich zapasow jest bardziej odlegla w czasie, to nie mniej jednak realna niz w przypadku surowcow energetycznych. W tej sytuacji istotne staje sie poszukiwanie nowych zloz materialow oraz wykorzystywanie surowcow wtornych. Rozwoj techniki pozwolil na penetracje obszarow dotychczas niedostepnych (na przyklad dna oceanow) i wydobywanie z nich cennych zapasow bogactw mineralnych. Sam proces eksploatacji zloz mineralow i rud metali rowniez ulega daleko idacym unowoczesnieniom: odkryciem ostatnich kilkunastu lat jest wykorzystanie odkryc biotechnologii do wydobywania zadkich metali za pomoca genetycznie zmodyfikowanych szczeepow bakterii kumulujacych poszukiwane pierwiastki. Akcja 'recyclingu' czyli odzyskiwania wykorzystanych juz przemyslowo subtancji i powtornego ich stosowania w produkcji zyskuje popularnosc rowniez w Polsce. Korzysci, jakie przynosi, w pelni uzasadniaja naklady przeznaczone na popularyzacje jej zalozen i stworzenie odpowiedniego zaplecza technicznego. Jednym z najistotniejszych dla zycia elementow przyrody nieozywionej jest powietrze. Jego obecny sklad (okolo 78% azotu, 21% tlenu i 1% CO2 i gazow szlachetnych) uksztaltowal sie w okresie karbonskim i zachowuje wzgledna stalosc do dzisiaj. Jednak wspolczesny rozwoj motoryzacji oraz przemyslu chemicznego prowadzi do zachwiania istniejacych proporcji i wprowadzania nowych, szkodliwych elementow (SO2, 03) wywierajacych dotychczas nie w pelni poznany wplyw na zycie na Ziemi.